1 ) تشريعيّه : عبارت است از علم خداوند به وجود مصلحت در فعل مكلّف . اين نوع از اراده دو ويژگى دارد : الف ) علت براى تكليف جدّى است . ب ) تخلّف آن از مراد محال نيست . 2 ) تكوينيّه : عبارت است از « 1 » علم خداوند به نظم و ترتيب اتمّ و اكمل جهان آفرينش و اينكه نظمى احسن از آن نمىباشد . يعنى : اولا : خداوند به كلّ ما وجد و يوجد الى يوم القيامة علم دارد . ثانيا : خداوند علم دارد به اينكه هريك از موجودات امكانى در موطن خودش از تقدّم و تأخرّ موجود مىشود . بنابراين معقول نيست كه اين موجودات به غير آن ترتّب و انتظام موجود شوند ، چون به آن نظم اتمّ و اكمل مخلّ مىباشند . اين نوع از اراده دو ويژگى دارد : الف ) علّت تامّه براى وجود فعل در خارج است . ب ) تخلّف آن از مراد محال است . با حفظ اين نكته ، در مورد تكاليفى كه به افراد نافرمان شده ، اراده‌ى حقيقيّه تشريعيّه ، مثل طلب حقيقى وجود دارد . پس تكليف جدّى است نه صورى و تخلف اراده از مراد محال نيست . مكمّل جواب و زمينه براى اشكال بعد : فعل مثل ايمان و اطاعت دو صورت دارد : 1 ) گاهى متعلّق براى هر دو اراده است . در اين صورت آن فعل جبرا انجام مىگيرد . 2 ) گاهى فقط متعلّق اراده تشريعيّه است و اراده‌ى تكوينيّه بر خلاف آن است . در اين صورت آن فعل جبرا انجام نمىگيرد تا تخلّف معلوم از علم لازم نيايد .

--> ( 1 ) - برطبق عقيده مصنّف و صريح كلمات فلاسفه و صاحبان حكمت متعاليه . ر ك : تحريرات ، ج 1 ، ص 244 .